|
|
- vahdet anlam olarak tekliği ifade eder. tasavvufta "allah"ı ifade etmekte kullanılır.
kesret ise, çokluğu ifade eder ve tasavvufta "kullar"ı tanımlamak için kullanılır.
anlam olarak bu söz; allahın yarattığında allah'tan işaretler bulmak, allah'ta ise kulda bulunan özelliklere dair cüzz-i izler aramaktır.
basit bir örnek ile ifade etmek gerekirse;
insanın anatomik oluşumu anne ve babadan gelen birer hücre ile oluşur. gelişimini tamamlamış bir bireyde bu hücre sayısı 9 katrilyon kadardır. sizlerin aynada gördüğü varlık tektir. -teşbihte hata olmasın- bu teklik allah'ı yani vahdeti tanımlar.
sizin aynada gördüğünüz tekliğin esasını oluşturan ancak görmediğiniz 9 katrilyon hücre de çokluğu yani kesreti anlatır.
kısaca allah düşüncesinden yola çıkılarak o'nun yarattığı milyarlarca insan ve canlı türünde o'nu görmek, o'nu aramak, o'nu bulmak tasavvufta "vahdette kesret kesrette vahdet" anlayışını karşılar. tasavvufta son derece saygın bir düşüncedir. peygamber efendimiz'in "bir saatlik tefekkür bir yıllık nafile ibadete eş değerdir" hadisine dayanılarak özellikle mevlevilikte bu anlayış en üst mertebede görülür. tefekkür allah'ı düşünmek gayesi ile yapıldığından eninde sonunda kişinin vahdette kesreti ve akabinde kesrette de vahdeti bulacağına inanılır.
mimar sinan'ın ustalık dönemi eserlerinden olan süleymaniye cami'si de bu anlayışın bir ürünüdür. süleymaniye camisi onlarca küçük çeyrek kubbenin, devamında yarım kubbelerin ve son olarak da tam bir kubbenin yükselişi ile pascal üçgenine benzer bir görünüm sunar. dikkatli bir göz mimar sinan'ın çokluktan tekliğe doğru bir yükselişi temsil etmek için bu kubbe mimarisini sadece bu eserinde kullandığını anlayabilir. kişi çeyrek kubbelerden yani insanlardan yola çıkarak daha sonra yarım kubbeler ile alemlere ve nihayetinde tam bir kubbeye ulaşarak ilahi güç düşüncesine ulaşır. tam tersi bir bakış açısı ile yani tam kubbeden çeyrek kubbelere doğru bir bakış ise allah düşüncesinden insan sevgisine ulaşmayı karşılar anlam olarak.
vahdette kesret, kesrette vahdet anlayışı kısaca budur.
|
