"tanrı, kök 3'ün virgülden sonra ne kadarını bilebilir" bağlamındaki gubidik sorular ekseninde hatırı sayılır ve meşhur-menşur bir yeri olan soru parçacığı.
din konusundaki akıl yürütmelerin çıkmazları için
(bkz: dogmatizm)
"x milyon dolar verseler y olur musun?" hinliğinde bir problem. ama yine de cevap olsun ki tatmin sağlansın:
allah ya da inandığınız her ne ise bu soruyu soranın kafasından daha koca bir taş yaratamaz.*
tanrı' nın varlığını ya da yokluğunu bu soruyla kanıtlamaya çalışmak mantıklı mıdır değil midir o ayrı, ama bu soru gerçekten kaliteli bir paradokstur.
oturmuş kudretini düşünüyordum
tarifsiz kudretini yaradanın.
sonra vazgeçtim.
çözülmez dedim böyle dev sorun.
o anda birden
çevremde çocuk sesleri duydum.
bir küçük çocuk soruyordu arkadaşına:
- tanrı herşeyi yapabilir mi?
öteki cevap veriyordu:
- tabii!
- acaba diyordu ilki:
bir taş yaratabilirmi tanrı,
sonunda kendisinin bile
yerinden kaldıramayacağı ?
piet hein (d.1905 ) danimarka
çeviren: ata karatay
böyle cümleler kurarak bir halt ettiğini sananların diğer insanları rahatsız etmeye hakları yoktur. bu cümleyle bir yere varmak isteyenlere aynı tarzda bir sorum olacak.
düşünerek beyninin olmadığını kanıtlayabilir misin?
cevabı evet olan soru. nasıl mı? önce taşı yaratır sonra kendisini yok eder. böylece artık tanrı olmayan yokluk o taşı kaldıramaz. ikinci bir soru gelirse, "tanrı halindeyken kaldıramayacağı taşı yaratabilir mi?" diye. bu sefer de önce taşı yaratır sonra kendisindeki herşeye kadir olma özelliğini kaldırıp(e herşeye kadir değil mi kendi özelliklerini değiştirmeye de kadirdir herhalde) yerine bir tek şey hariç herşeye kadir olma özelliğini koyar (işte o taşı kaldırma hariç). bunlar da olmazsa tanrı bir yolunu bulur(bulmaz zaten biliyordur).
bahsi geçen sorunun muhattabı bir insandır., o yüzden buna cevap vermeye yeltenen insan soruyu kendi bildiği çerçevelerde değerlendirebilir ancak. oluşan birkaç paradoks da buna bağlanabilir., çünkü ne sorunun ne de cevabın bir mahiyeti yoktur. ayrıca allah insanlara taşıyamacakları kadar sıkıntı ve taşıyamayacakları kadar zeka da vermez. rahmandır..,yani ne bu sorunun doğurduğu sıkıntı, ne de bu soruyu soranların zekası kimseye ağır gelmeyecektir. taşı kaldıracak tanrı ile de akşam sözleştik. rakı balık yapicaz..o zaman bilahere ileticem kendisine.,
efendim bu soru ilk kez bertrand russel tarafından sorulmuş olup ilk çıkış noktasındaki amacı tanrının varlığını eleştirmek değildi.russel'ın mantık alanındaki diğer çalışmaları gibi algılama üstüne bir çalışmaydı.orada sorgulanan şey başta tanrının kendisi değil tanrı kavramıydı.russelın diğer güzel soruları gibi klasik mantığa hizmet eden bir soruydu.ama siz o soruların arasından sadece bu soruyu alırsanız pek anlam ifade etmez.mesela o çalışmalar sırasında russel'ın sormuş olduğu bir diğer soruda şuydu:
"fizik yasaları doğa olaylarını anlatır doğru mu yanlış mı?doğru
yer yer doğa olaylarını formülleştirir farklı doğa olayları araasında bağlantılar kurar.doğru mu yanlış mı?doğru
peki öyleyse önce yasalar arası ilişkiler mi vardı yasaları doğuran etkenler mi?"
russel'ın klasik mantığa kattığı birçok önemli çalışmadan birisidir.her nekadar dini bilgiyi irdelemek için sorulmamış olsa da dini bilginin doğmatik olduğunu da ortaya koymuştur.şöyle ki; eğer bu soruyu felsefi bilgiyle(yöntem olarak da aristo mantığını kullanırsak)incelersek, tanrı kavramının varlığı ya da yokluğuna ulaşmak için çeşitli fikirler ortaya atılabilir.bunlar tamamen eleştirel bilgidir(bilimsel bilgi gibi yanlışlanabirlirliği kesindir).ama bu soruyu dini bilgiyle incelersek elimizde sadece tanrının varlığı bilgisinin kesinliği vardır.o zaman değişmeyen eleştirilemeyen birşeyler vardır.doğmatik bilgi vardır.
kısacası bu soru buz dağının görünen kısmıdır.düşüncelerimize ters düşse bile incelemekten kaçınılmaması gerekir.zira insan yanlış şeyleri inceleyerek bazen doğrular şeylerden edindiğinden daha fazla bilgi edinir.
ateistlerin tanrının varlığını çürütmek için kullandıkları bilinen en büyük kozdur. fakat bir sözlüğe başlık olarak açıldığında bariz bir ankete dönüşme özelliğine sahiptir.
(bkz: 80 questions that will make you an atheist)
tatlı su ateistliğidir, 'ateistler allah'ı inkar ediyor o zaman allah var' ne kadar yüzeysel bir çıkarımsa bu soru yoluyla arkadan dolanıp iki puan almaya çalışmak da ahan da o kadar yüseyseldir, yiyemeyeceğin yarrağın altına yatmadır.
