mavi ve yeşilin huzur veren bir tempoyla dansettiği,ritmi yakalayabilene ilaç yakalayamayana geçmiş olsun doğu karadeniz illerinden.(bkz. bir başkadır benim memleketim)
tebelada rizeye hoşgeldiniz yazısını görmenizle beraber ait olmanın en çok yerini bulduğu anın yaşandığı,sonraki her gidişinizle karadeniz sahil yolu projesi nedeniyle içinizi acıtan doğa katliamını gördüğünüz,kendini özleten ,onunla orda yaşamanın farkını her zaman tattıran küçük bir kıyı kentinin adıdır.
çok şirin ve yeşille mavi arasına sıkışmış bir karadeniz kentidir. bütün olumsuzluklarına rağmen memleket idaresine kazandırdığı gerek hükumet başkanları ve gerekse bürokratları ile takdire şayandır. son dönemde müthiş yenilenmeler ve atılımlar görmekteyiz bu komşu kentte. belediye başkanını kutlamak gerektir.
rize isminin nerden geldiğine dair çok güldüğüm bir fıkra:
ünlü fıkra kahramanları temel ile fadime evlenmişler. gerdek gecesini müteakip gün, temel denize açılmış ve bir daha dönmemiş. bu acıyla yıkılan fadime, hergün denizin kenarında temel temel diye ağıt yakıyormuş ve bu temel ismi halk arasında söylene söylene rize olmuş. şahsi kanaatime göre bu fıkra, her yerleşim biriminin isminin nerden geldiğine dair uyduruk hikayelere bir tepki niteliği taşımaktadır.
fıkradan öte gerçek rize'ye gelince; tam bir doğa cenneti. mutlaka görülmesi gereken güzel bir ilimiz. ayrıca mikro klima özelliği de gösteririr. kimi yerlerde akdeniz iklimi özelliği görüldüğü için turunçgil de yetiştirilebilir.
nufusunun yaz aylarında memleketine gelenlerle birlikte 1 milyona yaklaştığı muhteşem şehrimiz. yeşil ve mavinin nasıl bir arada durduğunu en güzel anlatan mekan. şehir içinin bakımsız olması dışında tadından yenilmeyecek yer. şehir insanının cana yakınlığı görmeye değer. asla bulunamayacak bişey olsa bile herkes telaş içinde yardım etmeye çalışır. yaylalarının mukemmelliği bir cok turistin özelliklede israilli turistin ilgisini çekmiştir. ancak kendi ülkemizin insanları bunun kıymetini bilememişlerdir. ayrıca bir cok siyaset adamı, futbolcu, muteahhit cıkarmışlardır. "büyüklüğü değil işlevi önemli" sözüyle bircok şey anlatmıştır
rize'nin köy ve mahalle isimleri sonradan türkçe'ye çevrilmiştir.orijinal mekan isimlerinin çoğu rumca olsada birçoğunun kökeni çok iyi bilinmemektedir.yerli halk halen eski isimleri sık sık kullanmaktadır.
bir örnek verecek olursak(orijinaldir,düzgün türkçe kullanmadan duyduğum şekli ile yazıyorum):
"...askorozdan bin taksiye, paltesten vur yukari, mağloza paliçoğlunun evini arkana al, külemaya mollanın dönmeye otur bi çay iç, bi nefeslen.sonra kalk bi bak karşina derebaşi, az yukarisi camedaği, taserekten aron manzarasi ile ezani dinle...."
orijinal ve karşılığı sonradan türkçeleştirilmiş köy ve mahalle isimleri şöyledir:
köyler:
"küçük samrı" küçükköy
"setroz" gölgeli
"karasu, karayemiş, anbarlık" aynı adlı
"kandava" kırklartepe
"mağaloz" camidağı (muhteşem,doğa harikası bir yer)
"salaruha atyanoz" kasarcılar
"kapnes" güneşli köyü
"serandenoz" yemişlik
"uma tohlı" üçkaya
"uma", ortapazar
"kofin" beştepe köyü
"ğoloz" kendirli
"fosa" köprülü köyü
"lıkoz" kokulukaya
"sikrik" azaklıhoca
"ğılıçoz" selimiye
"ağalınoz-u islam" çiftekavak
"hanis" bildircin köyü
"ivaroz" müderrisler
"sinekli" düzköy,
"sağur","kışlak" küçükköy
"harvel" güzelköy köyü
"tarkat" yolüstü köyü
"aron" sütlüce köyü
"mişona" pazarköy
"canbolat" pehlivantaşı köyü
"hohol" soğukçeşme
"lestengoz" taşköprü
"mahanca" tuğlalı
"rados" uzunköy
"kaçaran" elmalı
"fatla" kireçhane
"filargoz "topkaya
"savalos" alipaşa
"andon" küçükçayır
"askoroz" taşlıdere
"singaz" kömürcüler
"holitoz" üzümlü
"kaçeran" zincirliköprü
"ruspa" veya "uruspa" muradiye
"ahincoz" yiğitler
"ğutoz" akarsu ve pekmezli
"apiça" kocatepe
"ağraloz" çiftekavak
"ayancos" ketenli
"godri" dağınıksu
"mirakaloz" gündoğdu-hamidiye
"vela" veliköy
"kalamoz" akpınar
"raşot" söğütlü
"hamalyoz" balıkçılar
"aytonos çıkara" bozukkale
"concik" taşpınar
"kuzandonoz" taşlık
"kuriloz" adacami ve yenicami köyü
"kanboz" taşcami' ve selamet köyü
"vonit-i rum" tepecik
"kasatoz" islahiye
"kalharaf" kiremitköy
"puluhoz" dumankaya
"hazavit" ulucami
"veroz" küçükcami
"singaz" tepebaşı ve yeşilyurt köyü
"setoz" veya "şetroz" ortaköy, kıbledağı
"filandoz" derepazarı
"hama" bahattinpaşa
"mağalaroz" tersane
"muskas" çeşmeköy
"malpet" eriklimanı
"ruspa" uzunkaya
"akatoz" bürücek
"hancı" sandıktaş
"argaloz" yanıktaş
"şimadiyoz" kirazdağı
"hos" maltepe
"çaklı" çukurlu
"lazkozderalkoz" çalışkanlar
"zavendik" çiftlik köyü
"kalikoz" yaylacılar
"masen" sarıyer
"salandoz" taşhane
"liparit" üstüpiler
"kolica" subaşı
"aspet" fethiye
"mashandoz" hazar
"lazlar" ile "varatlar" köşklü
"mavrant" kalecik
"çiklenar" sarayköy
"ğuncivanoz" denizgören
"botrozkom" fıçıtaşı
"kaluklar" çanakçeşme
"inci" aynı
"tavranoz" geçitli
"maşer" dülgerli
"patır" ormanlı
"vandrı" çağlayan
"arev" yumurtatepe
"çiller" kuruköy
"andıra" kayabaşı, hurmalık,
"silyan" çayırlı köyü
"tonik" kızıltoprak
"suvarma" hüseyinhoca köyü
"apancene" fındıklı
"taserik" dilsizdağı
"basalet" aksu ve tatlısu
"kapnes" dağdibi
"tulon" taşçılar
"toğli" medrese mahallesi
"andıra" soğuksu
"seftar" yolbaşı
"varda" güneyce
"mize" rüzgarlı
"manle" kirazlık
"komes" şimşirli
"vane" ilıca
"homeze" demirkapı
"veliköy" dereköy ve yağcılar
"çohçer" sivrikaya ve çamlık
"kabahor" gökyayla
"kafkame" çağrankaya
"plakorum" ve "tulumpınar" cevizlik
"kapse" ayvalık
"kalyav" bakırköy
"mahura" tozköy
"cevatoz" yerelma
"petran" meşeköy
"cimil" yetimhoca, ortaköy ve başköy
"haya" eskice ve çataltepe
"ethone" gürdere
"anzer" ballıköy, çiçekli köy ve köseli köy
"mapavri" çayeli
"haytef" gürgenli köyü
"babik" çukurluhoca
"komika zancel" taşhane mahallesi
"ahıyoz" armutlu
"perkam" demirhısar
"kominos" buzlupınar
"hahunç" çataldere
"mervan" büyükköy leroz
"mağribudam" incesu
"latom" madenköy
"murseva" yenipazar
"havya" yanıkdağ
"canceva" caferpaşa
"çutins" ormanlık köyü
"berastan" uzundere
"maryeva" şairler
"mesahor" kaptanpaşa
"tulnos" yeşiltepe
"aprık" musadağı
"asrifos" aşıklar
"halotena" eskipazar
"bilahor" yenice
"aytoros" incesırt
"zancel" büyük taşhane
"kuvaroz" sabuncular
"arkotil" limanköy
"miloz" sefalıköy'
"hemşinbaş" başköy
"çaçeva" haremtepe
"kavalyoz" çataklıhoca köyü
"galata kuvalyoz" yalı
"musavrı" sarısu
"bodolya" beyazsu
"çikaron" yamaç köyü
"mamul" kesmetaş
"ardişen" düz mahalle
"ğere" işıklı
"dutğe" tunca
"ortaköy" ortaköy
"zgami" durakköy
"salınköy" armağanköy
"okurdile" yayla
"öce" yeniyol
"pelergivat" akkaya
"sıyat" cami mahallesi ve kahveciler
"sıfat" pirinçlik köyü
"bakoz" yamaçdere
"yanıvat" bayırcık
"cibistanı" kavaklı
"ağvan" seslikaya
"tolikçet" duygulu
"kuvancar" elmalık
"mutafi" gündoğan
"şangül" doğanay
"atına" pazar
"kukulat" hısarlı
"zelek" balıkçı köyü
"tordovat" sivrikale
"noğadiha" cumhuriyet
"venek" örnek köyü
"sürmenat" kuzeyca
"ilastaş" yemişli köy
"mamacıvat" irmakköy
"çukita" derebaşı
"cacivat" akmescit
"kuzika" elmalı köy
"aranaş" darılı
"koskanivat" dernekköy
"zağnat" derinsu köyü
"sület" dağdibi köyü
"mermanat" akbucak
"çingit" uğrak köyü
"melyat" merdivenli
"cigeture" boğazlı
"haku" şehitlik
"hudisa" kesikköprü
"talvat" tütüncüler
"nohlapsu" yavuzköy
"hacabit" subaşı'
"açaba" bucak köyü
"avramit" güneyköy'
"bulep" zafer ve kirazlik mahalleleri
"meleskür" ortayol
"şileyit" soğuksu
mahalleler:
"haldoz" bağdatlı ve portakallık mahallesi
"canco" balsu mahallesi
"pindoz" değirmendere mahallesi
"iksenit" pilavdağı - kambursırt mahallesi
"büyük samrı" kaplıca mahallesi
"carıhoz" dağsu -dağbaşı mahallesi
"kamenit" kavaklı mahallesi
"sırahoz" çorapçılar mahallesi
"kaluhten" paşakuyu mahallesi
“kangalınoz" yağlıtaş kale, müftü, yeniköy mahallesi
"humrik" ile "ramanoz" hamzabey mahallesi
"vonit"' atmeydanı mahallesi
"haçenoz" çamlıbel
" peripol" pehlivan mahallesi
"hurtoz" fener mahallesi piriçelebi ve eminettin mahallesi
"kamaşinoz" mermerdelen mahallesi
"pabik" tophane mahallesi
"kuvaroz" gülbahar mahallesi
"arkılıkoz" ekmekçiler mahallesi
"roşi" reşadiye mahallesi
"humrik" islampaşa mahallesi
"arkotıl" camiönü mahallesi
"filiboz" halatçılar mahallesi
doğu karadeniz'de yeşille mavinin buluştuğu şehir. şehrin futbol takımı da aynı renkleri taşımaktadır. yeşilin ne kadar tonu varsa buradan daha net hiçbir yerde görülemez. ta ki denize kadar her yer yeşildir. çayı ile meşhurdur. kivinin yetiştiği tek ilimizdir.
türkiye'nin en yeşil ilidir.
türkiye'nin en çok yağış alan ilidir.
yaz ve kış ılık iklime sahiptir. türkiye'nin mevsimler arası sıcaklık farkı en düşük ilidir.
sabah ile akşam arasındaki sıcaklık farkı da en az olan ilimizdir.
yayla turizminin, ülkemizde yeni yeni çoğalan rafting sporunun da merkezidir.
kurtlar vadisi'nin en civcivli döneminde(çakır'ın son günlerini yaşadığı bölümlerdi sanırım) içinde bulunduğum şehir. perşembe akşamı sokaklarda bir adet insan bile bulunmaması ile aklımda yer edinmiştir.
yeşil ve mavinin ahenkle dans ettiği memleketim. her ne kadar yeşili git gide betonarme yapılara dönüşse de hala yaylaları -ki bunların en meşhuru ayder yaylası 'dır- yemyeşildir. denizi ise karadeniz yolu nedeniyle çokça pislenmiş olsa da hala girilebilmekte yavtan temizlenmektedir. rize'de yağmursuz bir gün olmaz mütamadiyen az ya da çok yağar. 2 sene önce gidip 10 gün kalmış ve 10'de temmuz ayı olmasına rağmen yağmur yağmıştır. yeşilin bol olmasından dolayı biz büyük şehirlerde yaşayan insanların pis havaya alıştığımızdan oraya gittiğimizde bir oksijen çarpması geçirmemiz olasıdır, tecrübeyle sabittir (4 gün yataktan kalkamadım..). rize'de bulunduğum vakit şöyle komik bir olaya da tanık olmuşumdur. rize'ye gittiğim zaman rize'de ben gelmeden 10 gün falan önce büyük bir sel heyelan felaketi olmuştur. üzerinden onca gün geçmesine rağmen hala onarım bakım çalışmaları sürüyor ve rize'nin yerel kanalı olan çay tv'den bunlar gösteriliyordu. adamın tekinin evi heyelan yüzünden bolca hasar görmüş ve belediyeden adama "oturulmasında sakınca yoktur ama yağmur yağarsa yıkılabilir" gibi trajikomik bir belge gelmiş ve adam bunu gösterip isyan ediyordu "bunu yazanlar bilmez mi rize'de yılın 365 gününün 360 günü yağmur yağar" diye. hem gülüp hem de rize belediyesine iyice sövmüştüm zamanında. fıkra gibi bir şehirdir. tahtadan yangın merdiveni olan otel, kardeşine 3 kattan tutması için buzdolabı atan adam gibi bir sürü fıkra gibi olaylara ev sahipliği yapar. hele bir de ahşap milli değer olarak görülen eve üstten değil de alttan kat çıkma olayı vardır ki rizeli'nin muhteşem kıvrak zekasının bir ürünüdür.. (bkz: @1687945)