feride ve kamuranın aşkı üzerine kurulmuş, bir fransız okulundan mezun kızın, çocukluk aşkı olan nişanlısının kendisini aldattığını düşünmesi üzerine istanbuldan kaçıp, anadolu kasabalarında aşkını unutma mücadelesi içinde öğretmenlik yapmasını ve güzelliğinin cezası olarak sürekli namusuluyla ilgili yapılan yorumlardan bıkıp yer değiştirmesini anlatan, türk edebiyat tarihinde belki de en çok okunan eser. trtdeki dizisinde ferideyi aydan şener, kamuranı kenan kalav oynamaktadır. munise rolünde mine çayıroğlunun çocukluğu görülürken, sadri alışık da dizide yer almaktadır.
(bkz. reşat nuri güntekin)
feride karakterinin etrafında gelişen olayları konu alan reşat nuri güntekin eseri.artık o feride nasıl bir şeyse her gittiği yerde kitleleri peşinden sürükleyen, güzelliği yüzünden çok çeken bir kızdır**
çok terbiyeli bir romandır, dünyanın en çok okunan romanları arasındadır. sırf sovyetlerde 15 milyon satılmış, filmi, dizisi orta asya'da herkes tarafından defalarca izlenmiştir. bu eser demirperde'nin arkasındaki soydaşlarla bir nevi kültür köprüsü olmuş, dış türkler istanbul kızının sergüzeştine ağlamıştır.
tirajı türkiye'de başka hiçbir romana velev öşr-i mi'şar nisbetinde bile nasip olmamıştır. rusya federasyonunda bu kitabın etkisini iptal niyeti ile feride'nin günlüğü adında porno içerikli bir roman yayınlanmış ama tutmamıştır.
reşat nuri güntekin'in şu anda sol elimde 45. baskısı bulunan ilk romanı. birkaç arkadaşım tarafından bana takılan, çok sevdiğim bir lakaptır. temiz kalpli bir kızın duygularını bu kadar güzel anlatabilir insan. eserin en sevdiğim bölümü feride ve kamran'ın birlikte sallandıkları salıncaktan yere yuvarlanmalarıdır.
bulgaristan'daki bir akrabamız okuyup ağladığını söylemişti. bendeki kitabın arkasında şöyle yazıyor: "feride, güzel insanların sevgilisidir. çalıkuşu bir ışıktır..."
*********kamran, kutunun altında feride'nin karışık yazısıyla yazılmış, şu dört mısrayı gördü:
pür ateşim açtırma benim ağzımı zimhar,
zalim,beni söyletme,derunumda neler var;
bilmez miyim ettiklerini,eyleme inkar,
zalim,beni söyletme,derunumda neler var! (sayfa405-406)*********
ilk önce tiyatro oyunu olarak yazılmış, fakat oyunu oynayacak kumpanya ve sahne bulunamayınca romana çevrilmiştir. sonuç ise aşikardır. yapanların* ellerine sağlıktır. süperdir, pek lezizdir.
en çok sevdiğim türk romanı. defalarca okudum defalarca da okurum. bir de şarkı vardı çalıkuşu diye "ha ha ha ha ha benim adım çalıkuşu" sanırım neşe karaböcek söylüyordu
belki 40 kere okuduğum, yine de okuyabileceğim, her okuduğumda başka bir nüansını farkettiğim sevimli mi sevimli, sıcacık, içten, bizden bir romandır, herkese tavsiye olunur..
önce "istanbul kızı" adıyla iki perdelik oyun olarak yazılan sonra roman şeklini alan reşat nuri güntekin eseridir. feride, kamuran ve dr. rakıp üçgeninde gelişen olayları anlatan romandır. feride çok hareketli, yerinde duramayan ve yaramazlıklarıyla insanların dikkatini çeken bir kız olduğu için ona çalıkuşu adı verilmiştir. evet sürükleyicidir, tasvirler çok iyidir, eğitimle ilgili saptamalar doğrudur-reşat nuri'nin bir öğretmen olması bunun nedeni olabilir-... kitap okuduktan sonra ortaya feride ağırlıklı bir "ben" romanı çıkmaktadır. belirli bir tez yoktur. çünkü feride'nin davranışlarının tam tersini gördüğümüz bir karakter yoktur. romanın büyük bir kısmında feride kendi sorunlarıyla uğraşır. romanda fikirden çok duygu vardır. feride'nin istanbul'a gidişi bir ideale ya da sosyal nedenlere bağlı değildir. tamamen psikolojik ve kişisel nedenlerle anadolu'ya gitmiştir. aşk yarasını kapatmak için. roman kurgusuna göre toplumun sorunları ikinci plandadır. birinci derecede önemli olan kendi sorunlarıdır. aşk ve gurur çatışması vardır. romantizm akımının yansıdığı en iyi eserlerden biridir.
realizm akımının bulunduğu bölümler de vardır: anadolu'nun bakımsızlığını, yoksulluğu, yanlış inanışları, birden çok evlilik... romantizmden realizme geçiş eseri de denilebilir. reşat nuri güntekin'in dudaktan kalbe ya da akşam güneşi gibi duygusal romanlarından biridir.
zamanında trt'de yayınlanan dizide aydan şener'in büyük bir başarıyla canlandırdığı feride karakterinin diğer adıdır. aydan şener oyunculuğu ile türkan şoray'ı feride tahtından indirmiştir. o kadar ki, en başarılı performansını daha ilk filminde göstermiş ve aynı performansı bir daha yakalayamamış olması kendisi için büyük talihsizlik olmuştur.
bursa ve çanakkale illerini b... ç... diye adlandırmış reşat nuri bu romanında nedense. feride'nin inadı ve güzelliği köy köy sürüklemiş bu güzel kızımızı. tilkinin dönüp dolaşıp geleceği yer kürkçü dükkanı demişler ya tam o atasözünü açıklar mahiyette roman. bir de günlüklerden oluşmuş bu roman. en son günlük defteri bitince reşat nuri kalemi eline alıp kendi anlatmış.
zor beğenen bir insan olduğumu belirterek tv de yayınlanan her diziyi tüketmeyen bir insan olduğumu söylemem gerekir.zira 80lerde çekilip trt'nin tozlu arşivlerinden 2000li yıllarda bir ramazan ayında iftar öncesi menü niyetine ekrana gelen osman f.seden imzalı aydan şener'li 'çalıkuşu' dizisini o yıllara dek izleyip izleyemediğim hiçbir diziye değişmem demiş,dizinin insanı, günün o 30dk.lık kısmında başka bir boyuta geçiren büyüsünü başka hiçbir dizi yakalayamaz iddialarında bulunmuş,jenerik müziğine ise hayran olmuştum.izlemekten asla sıkılmayacağım tek dizi 'çalıkuşu'dur derken buna bir de ‘çemberimde gül oya’ eklenmiştir.ancak ne olursa olsun aydan şener'li çalıkuşu'nun insana verdiği hissiyatın yeri apayrıdır ve yerine bir başkası konulamayacak cinstendir.
kube (küp) adlı korku filminin bir sahnesinde ihtiyar çalıkuşu adlı, 7 tane hapishane'den kaçmayı başarmış fakat küp'ten çıkamayarak ölen karakteri anımsatan rumuz.
